Paesens-Moddergat-Nes

De oprijlaan naar ons vakantiehuisje

Op de woensdagavond van onze vakantie trek ik voor het eerst de hardloopschoenen aan en staat er een duurloopje door het Noorden van de provincie Friesland op het programma. Vanaf ons prachtige onderkomen, net buiten het plaatsje Paesens, loop ik de eerste kilometer in de richting van korenmolen De Hond. De molen is een stellingmolen uit 1861. In 1950 werd er een sloopvergunning uitgegeven voor de molen maar desondanks bleef de molen jarenlang onaangeroerd staan. In 1971 werd de molen toch nog weer in volle glorie in gebruik genomen en ze schitterd vanavond prachtig in de volle zon.

Nog geen 500 meter verder loop ik de dorpskern van Paesens binnen. Het dorp is ontstaan in de 11e eeuw nadat de zeedijk werd neergelegd. Het dorp lag even ten oosten van de zeeslenk Paesens, die naar Dokkum liep. Het dorp ontwikkelde zich al snel tot een vissersdorp. In de 17e en vooral 18e eeuw breidde het dorp zich uit tot aan de oever van deze rivier. Men breidde ook aan de andere kant uit en zo ontstond de satellietnederzetting Moddergat. Moddergat was daarvoor niet meer dan een benaming voor de monding van de zeeslijk.

De tweelingdorpen Paesens en Moddergat bezaten in de 19e eeuw een grote vissersvloot. In de nacht van 5 op 6 maart 1883 voltrok zich een ramp voor de gemeenschap. Tijdens een zware storm vergingen 17 blazers en aken en kwamen 83 dorpelingen van Paesens en Moddergat om. De ramp houd verband met de armoede die er heerste. De visserij bracht hier weinig op en er heerste in het dorp een behoorlijke armoede. Niet onlogisch, dus, dat de vissers ook bij slechter weer toch probeerden nog wat te vangen, met alle risico’s van dien. Ter herdenking werd in 1958 op de zeedijk een monument opgericht. Anno 2023 is in de dorpen de visserij nog steeds een belangrijke bron van inkomsten maar de schepen hebben nu hun thuishaven in de haven van Lauwersoog.

Paesens en Moddergat, het zijn twee verschillende dorpen. Maar afgezien van de plaatsnaamborden die je vertellen waar je het ene dorp verlaat en het andere binnengaat, lijkt het in alles één dorp te zijn. Zelfs gezamenlijk is het nog steeds een klein dorp dat slechts 450 inwoners telt. Nu is het dus met recht een dubbeldorp en staat het vol met monumentale en schilderachtige vissershuizen en boerderijen, vooral rondom de Buorren, de hoofdstraat van het dorp. Het dorp is dan ook beschermd dorpsgezicht. Veel van de woningen zijn voorzien van informatieborden over de historie van de panden.

Door de hoofdstraat van het plaatsje, loop ik langs de Sint-Antoniuskerk, evenwijdig aan de Zeedijk, in de richting van het dorpje Nes. Het dorp Nes is op een terp ontstaan, die in de vroege middeleeuwen werd opgeworpen. Dit dorp was echter niet echt gericht op de visserij maar was meer een land- en tuinbouwdorp. De terp lag op een soort van schiereiland, of landtong, waar de plaatsnaam van afgeleid is; een in het water uitstekende punt land. Nes betekent dan ook letterlijk landtong.

Een eindje verder sla ik door een poortje weer linksaf in de richting van de bewoonde wereld en kom langs een aantal fraaie, oude boerderijen. Door de vele landbouwgronden kijk je soms kilometers weg en in de verte zie ik de molen al weer liggen van het begin van onze tocht. Een mooi 'richtpunt' om er, via enkele prachtige fietspaden, weer naar toe te lopen. Een prachtig rondje van bijna 10 kilometer zit er even later al weer op, dank aan Ina voor het meefietsen.

Langs de Zeedijk

Het waddengebied bij Paesens

De kerk van Paesens, het begin van onze tocht

Voor een korte midweekse vakantie zijn we dit jaar terecht gekomen in het plaatsje Paesens. Het is een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de provincie Friesland. De dorpskern ligt aan de zeedijk van de Waddenzee en het is één van de verre uithoeken van Nederland, veel noordelijker kun je haast niet op het vaste land. Het waddengebied nodigt uit tot een mooie en korte wandeling. Over de kwelders van de Peazemerlannen, langs het water onderaan de dijk en natuurlijk boven op de zeedijk met zijn prachtige vergezichten. In enkele uren snuif, voel, hoor en beleef je het ultieme waddengevoel. En dat is vooral rust en verstilde schoonheid. 

Het is een bijzonder buitendijks natuurgebied tussen de zeedijk en de Waddenzee. Het is ontstaan door een dijkdoorbraak in 1973 die men vanwege geld niet meer hersteld heeft. Als gevolg daarvan werd er langzaam slib aangevoerd en kwam het land hoger te liggen. Nu is het land, dat grotendeels door zout water gevoed wordt en bij hoog water overstroomt. Daardoor heeft het een bijzondere vegetatie.

De Peazemerlannen is prachtig uitgestrekt en het bijzondere is dat er een aantal heerlijke wandelpaden doorheen lopen. De meest bijzondere daarvan is ongetwijfeld de anderhalve kilometer lange en verharde pier. In het begin wandel je langs de kwelders aan de ene kant en de zanderige wadden aan de andere kant. Wat verderop laat de je kwelders achter je en loop je zo de wadden op. Het is als wadlopen, maar dan zonder natte voeten. Het beeld is telkens anders en blijft boeien. Aan het eind van de pier zie je in de verte Schiermonnikoog liggen en kun je de vuurtoren van Schier in de verte ontwaren. 

Het Waddengebied is überhaupt al een vogelparadijs, maar de kwelders en de pier zijn bij uitstek de plek voor het spotten van vogels. Om nog maar te zwijgen van de meeuwen en ganzen waar je er tientallen van ziet. We wandelen het ene moment boven over de Zeedijk en het andere moment beneden langs de wadden. Er zijn talloze plaatsen waar je makkelijk omhoog en omlaag kunt. Onderweg varieert het landschap van de kwelders naar strand, naar stukken aangeslibd en met gras begroeid land. Ook staan er talrijke rijen palen in het water en soms half vergaan. Op de terugweg wandelen we de andere kant op en is het uitzicht compleet anders: met uitzicht op de kerktoren en molen van Paesens in de verte, die langzaam aan weer steeds dichterbij komen en het einde van deze wandeltocht aangeeft.

*Paesens is overigens de Nederlandse naam. In het Fries heet het dorp Peazens, met en ‘z’ en de ‘ae’ dus omgedraaid.

Klik op de link voor enkele foto's

fotoalbum

De anderhalve kilometer lange pier, in de richting van  Schiermonnikoog